باران‌های شدید و سیلابی بیشتر مواقع با شستن خاک‌های سست لسی سبب ایجاد خندق و رانش زمین در مناطق شرقی گلستان می‌شود که کارشناسان آبخیزداری این تهدید را به فرصت تبدیل کردند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها و مراتع به نقل خبرگزاری صدا و سیما- عبدالخلیل جوان ۳۲ ساله روستای قپان مراوه تپه با خوشحالی آمدن باران در بالادست را به دیگران نوید داد.

متعجب از خوشحالی عبدالخلیل از رحمان پیرمرد هم روستاییش پرسیدم با توجه به این که دست کم امسال، بهار پربارانی در گلستان داشتیم بارش باران اینقدر خوشحالی دارد؟

رحمان گفت: اگر تو هم جای ما بودی و از هر بار آمدن باران، ترس خراب شدن خانه و رانش زمین به دلت می‌نشست این روز‌ها که می‌دانی باران دیگر خطری ندارد تو هم از بارش باران شادبودی.

حرف‌های رحمان موضوع را پیچیده‌تر کرد.

فرسایش گالی

توضیح بیشتر را از عبدالرحیم لطفی معاون فنی و آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان جویا می‌شوم.

لطفی گفت: خاک مناطق شرق گلستان لسی و بسیار سست است و در برابر هر باران به سرعت شسته می‌شود وخطر رانش وخرابی خانه‌ها را به همراه دارد.

ریزترین مواد حمل شده توسط باد‌ها به صورت لایه‌هایی روی هم انباشته می‌شوند که به مجموع آن‌ها لس می‌گویند و منشا آن‌ها گرد و خاک بیابان‌ها و رسوبات خشک شده‌ی کف رود‌ها و دریاچه‌هایی است که پس از محو یخچال‌های طبیعی خشک شده‌اند.

خاک لس یا فروریزشی یا رُمبنده، از ذرات ماسه و رس تشکیل شده است و ساختار آن حفره دار است که با افزایش رطوبت، این حفرات شکسته می‌شود و مقاومت خاک در رطوبت به خصوصی به صورت ناگهانی کاهش می‌یابد.

لطفی گفت: با وجود سازند‌های لسی، این خاک‌ها با به راه افتادن رواناب یا سیلاب به سرعت دچار فرسایش و تبدیل به گالی یا خندق می‌شوند.

به گفته لطفی فرسایش گالی یکی از خطرناکترین فرسایش‌های آبی در مناطق رسی است که روستائیان شرق استان گلستان هر ساله با آن دست به گریبان هستند.

تهدید روستاییان در پی بارش هر باران

رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری مراوه تپه نیز گفت: فرسایش فراوان خاک‌های سست لسی منطقه سبب شد ۱۶ روستا در آستانه تخلیه قرار گیرند.

حالا درک حرف‌های رحمان برایم ملموس‌تر شد.

این که هر بارش باران، کلی خاک لسی را بشوید و با خود به پایین دست بیاورد و تو هر لحظه بیم رانش زمین و فروریختن خانه را داشته باشی باید از باران شاد نشوی.

معاون معاون فنی و آبخیزداری گلستان گفت: علاوه بر تخریب سکونتگاه‌ها، جاده‌ها و ابنیه‌های فنی، سیلاب و روانآب‌ها خاک‌های جنگل، مراتع و زمین‌های کشاورزی را با خود تا مخازن سد‌ها حمل می‌کردند.
لطفی گفت: این رسوب حاصل از فرسایش، پشت مخزن سد‌ها جمع می‌شود و سبب می‌شود و حجم ذخیره آب پشت سد‌ها کمتر شود.

 

سازه‌های آبخیزداری راه حلی برای جلوگیری از رانش

اما دلیل این آسودگی خیال رحمان و عبدالخلیل و یکصد خانواده ساکن روستای ترک مراوه تپه چه بود؟

این پرسش را هم آقای لطفی پاسخ داد و گفت: با انجام طرح‌های مطالعاتی، توانستیم با ایجاد بند‌های خاکی و سازه‌های سنگی  ملاتی جلوی تخریب و فرسایش بیشتر را بگیریم.

فرشید رحمانی مدیر اداره منابع طبیعی و آبخیزداری مراوه تپه گفت: حجم زیادی از رسوبات پشت سازه سنگی ملاتی جمع می‌شوندو علاوه بر تثبیت آبراهه و دامنه‌های کناری آن بویژه درمناطق بالادست، سبب رویش گیاهان خودرویی مانند درختچه‌های گز و هم چنین کاهش شیب آبراهه می‌شود.

به سراغ یکی از این سازه‌های سنگی  ملاتی نزدیک روستا رفتیم این سازه‌ها در نگاه اول ساختاری ساده داشت، اما همین سازه‌های کوچک مانع تخریب و رانش زمین روستا شده است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان گفت: با توجه به فرسایش‌های خندقی در مناطق شرقی استان مطالعات حوزه‌های آبخیز انجام و اجرای سازه‌های آبخیزداری مانع از پیشرفت فرسایش‌های خندقی و سبب تثبیت آن‌ها شد.

ابوطالب قزل سفلو افزود: اجرای بند‌های خاکی کوتاه با ارتفاعی حدود ۵ تا ۱۰ متر در این مناطق سازگار با طبیعت بود و این بند‌ها سبب کنترل سیلاب، کاهش فرسایش خاک و تله اندازی رسوبات می‌شود.
وی گفت: در ۲ حوزه آبخیز شهرستان مراوه تپه تعداد ۶۰ بند خاکی ساخته شده است که نقش موثری در کنترل سیلاب‌های فصلی و جلوگیری از فرسایش خندقی دیوار‌های کناری رودخانه‌ها و آبراهه‌ها دارند.
قزلسفلو هم چنین گفت: بند‌های خاکی احداث شده در پیشگیری از آلودگی تنفسی و جلوگیری از مهاجرت و خالی شدن مرز‌ها و حفظ آب و خاک اهمیت بسیاری دارد.

 

معاون فنی و آبخیزداری گلستان نیز گفت: علاوه بر این بند‌های خاکی شش سازه سنگی  ملاتی ساخته شده است و پنج سازه دیگر نیز در دست ساخت است. 

مدیرمنابع طبیعی و آبخیزداری مراوه تپه بزرگترین حسن ایجاد این سازه‌ها را ایمن شدن روستا از فرسایش دانست و گفت: کوچ مردمان این روستا‌ها از نظر اقتصادی و اجتماعی بسیار هزینه بر است.
جابجایی هر روستا بیش از ۱۵ میلیارد تومان هزینه روی دوش دولت می‌گذارد که با هزینه دو میلیارد تومانی این سازه در تخصیص این اعتبار صرفه جویی شد.

آقای خانی ساکن روستای قرناق مراوه تپه که دیگر نیازی به جابجایی روستایش نیست گفت: اول که به ما گفتند باید روستا را ترک کنیم خیلی ناراحت شدیم، چون علاوه براین که به محیط روستا و همسایه هامان عادت کرده بودیم این که باید دوباره جایی دیگر زندگی را از صفر شروع می‌کردیم سخت و هزینه بر بود.
او افزود: در این روستا مسجد، مدرسه ومغازه‌ها و دیگر زیر ساخت‌ها آماده بود و اگر قرار بر این بود که به جایی دیگری برویم تا فعال شدن این مکان‌ها نیاز به زمان زیادی بود.

اجرا نشدن این سازه‌ها در برخی دیگر از مناطق مانند روستای آق امام مراوه تپه رانش زمین و خراب شدن خانه ۲۵ اهالی این روستا شد.

۱۲ فروردین امسال بود که بارانی تند و به همراه آن فرسایش خاک، سبب رانش زمین در این روستا شد و مسئولان افرادی را که خانه هایشان خراب شد به مناطق امن اسکان دادند؛ و پس از گذشت حدود یک ماه ونیم امروز عملیات اجرایی ساخت دوباره مسکن برای ساکنان خانه‌های تخریب شده در رانش روستای آق امام مراوه تپه امروز آغاز شد و طبق برنامه ریزی انجام شده تا پایان شهریور امسال تحویل آسیب دیدگان می‌شود.
برای ساخت هر واحد مسکونی دولت ۶۵ میلیون تومان کمک بلاعوض و تسهیلات ارزان قیمت پرداخت می‌کند.
معاون فنی و آبخیزداری گلستان گفت: به جز مراوه تپه سه هزار و ۲۰۰ منطقه در گلستان وجود دارد که به سبب دارا بودن خاک‌های لسی فرسایش در آنجا بالاست و نیازمند ایجاد سازه‌های سنگی - ملاتی است.

از دو میلیون هکتار زمین که نیاز است در آن طرح‌های آبخیزداری انجام شود تا کنون فقط در ۵۰۰ هزار هکتار انجام شده است.

معاون فنی و آبخیزداری گلستان گفت: ایجاد سازه‌های جلوگیری کننده ازفرسایش در مراوه تپه می‌تواند الگوی مناسبی برای این مناطق باشد.

با ساخت سازه در مناطقی با خاک لسی و جلوگیری از فرسایش و خندقی شدن زمین و تخریب سکونتگاه‌ها می‌توان خاطر هزاران نفر مانندعبدالخلیل، رحمان و آقای خانی از خطر تخریب خانه هایشان راحت کرد تا هر باران دلشان را نلرزاند