قزوین؛ پایلوت جامع حفاظت برای عبور از اقدامات پراکنده به حفاظت یکپارچه

مهرداد اکبریان در گفتوگوی اختصاصی با روابط عمومی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، درباره شکلگیری ایده منطقه الگویی حفاظت و حمایت در استان قزوین اظهار کرد: این ایده از تجربه اقدامات الگویی و مقایسهای در سایر بخشهای سازمان، بهویژه مناطق الگویی و معرفهای زوجی در حوزه آبخیزداری، شکل گرفت. بررسی اثربخشی این اقدامات نشان داد که تجمیع فعالیتها در یک منطقه و عرصه مشخص، امکان ارزیابی دقیقتر نتایج و دستیابی به یک الگوی عملیاتی را فراهم میکند.
وی ادامه داد: در حوزه حفاظت و حمایت نیز این رویکرد میتواند کمک کند تا به جای اجرای پراکنده و محدود پروژهها، مجموعه اقدامات مورد نیاز در یک عرصه مشخص به صورت کامل اجرا و میزان اثربخشی آنها ارزیابی شود.
از اجرای پراکنده پروژهها تا تکمیل زنجیره حفاظت
وی تفاوت این طرح با اجرای معمول پروژههای حفاظتی را در رویکرد یکپارچه آن دانست و بیان کرد: با توجه به محدودیت اعتبارات، گستردگی عرصههای منابع طبیعی و تنوع فعالیتهای حوزه حفاظت و حمایت، اقدامات معمولاً به صورت لکهای و با حجم محدود در نقاط مختلف اجرا میشوند. در چنین شرایطی، سنجش میزان اثربخشی مجموعه اقدامات دشوار است.
به گفته اکبریان، اجرای کامل شاخصهای افزایش ضریب پوشش حفاظتی در یک عرصه مشخص، امکان تحلیل دقیقتر نتایج را فراهم میکند.
وی توضیح داد: از تعیین تکلیف اراضی و اقدامات مرتبط با آن گرفته تا استقرار کامل شاخصهای پوشش حفاظتی، وقتی مجموعه اقدامات در یک عرصه به صورت کامل اجرا شود، میتوان میزان کاهش تخلفات، تخریب و سایر مخاطرات را اندازهگیری کرد و به یک الگوی قابل اتکا رسید.
حریق؛ یکی از محورهای اصلی پایلوت حفاظت
مدیرکل حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی، مدیریت حریق را یکی از شاخصهای مهم این طرح عنوان کرد و گفت: در منطقهای که بر اساس پهنهبندی مخاطرات انتخاب میشود، موضوع حریق یکی از اولویتهای اصلی خواهد بود و مدیریت آتش در پنج مرحله پیشبینی، پیشگیری، کشف بهموقع، عملیات اطفا و اقدامات پس از آتشسوزی دنبال میشود.
او مشارکت مردم را نیز بخش مهمی از این رویکرد عنوان کرد و افزود: حضور مردم در عرصههایی که در مجاورت مناطق پرخطر قرار دارند، واقعیتی اجتنابناپذیر است و باید ظرفیت نیروهای بالفعل و بالقوه محلی را بر اساس قانون، ضوابط و استانداردهای موجود ساماندهی کرد.
اکبریان از پایش تصویری، شبکه رادیویی، خودروهای آتشنشانی، اقدامات پیشگیرانه، آموزش جوامع محلی و تجهیز ادارات شهرستانها به عنوان بخشی از ظرفیتهای مورد توجه در این طرح نام برد و گفت: ایجاد سازوکاری برای تجمیع و استفاده هدفمند از امکانات و تجهیزات در قالب یک سایت مدیریت آتش و مخاطرات میتواند اثربخشی اقدامات را افزایش دهد.
قزوین چرا انتخاب شد؟
وی درباره دلایل انتخاب قزوین برای اجرای این پایلوت اظهار کرد: نزدیکی استان به تهران، تنوع اقلیمی و وجود مجموعهای از عرصه بیابانی، جنگلی، کوهستانی و مرتعی از جمله دلایل انتخاب قزوین است که امکان بررسی طیف متنوعی از مخاطرات و اقدامات حفاظتی را فراهم میکند.
مدیرکل حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی با اشاره به روند انتخاب منطقه مورد نظر در قزوین گفت: در نشستی با مدیرکل استان، موضوع انتخاب منطقه بررسی شد و مقرر شد پهنهبندی مخاطرات طبیعی و عوامل تخریب، مبنای اصلی انتخاب قرار گیرد.
اکبریان در کنار این ویژگیها، همراهی بدنه کارشناسی و مدیریتی استان در حوزه حفاظت و حمایت را نیز مهم دانست و گفت: برای اجرای چنین طرحی، همراهی مجموعه استانی و آمادگی کارشناسان و مدیران اهمیت زیادی دارد.
مدیرکل حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی با بیان اینکه هدف این طرح صرفاً اجرای چند پروژه در یک منطقه نیست، تصریح کرد: قرار است در پایان این اقدامات، الگویی قابل ارائه برای کشور به دست آید، الگویی که بتوان بر اساس آن، مناطق دارای مشکلات حاد حفاظتی و حمایتی را در استانهای مختلف شناسایی، اولویتبندی و برنامهریزی کرد.
وی در ادامه بیان کرد: اگر در یک استان چند شهرستان با مشکلات جدی حفاظتی و حمایتی مواجه باشند، میتوان با استفاده از نقشهها و لایههای اطلاعاتی، این مناطق را روی یکدیگر منطبق و اولویتهای اجرایی را مشخص کرد. تجربه منطقه الگویی قزوین میتواند مبنایی برای چنین برنامهریزیهایی در سایر استانها باشد.
الگویی برای نشان دادن اثرگذاری حفاظت
اکبریان یکی دیگر از اهداف این طرح را ارائه ملموس نتایج اقدامات حفاظتی به مدیران، کارشناسان و سایر ذینفعان عنوان کرد و گفت: ما به دنبال منطقهای هستیم که بتوانیم اثر افزایش ضریب پوشش حفاظتی را در آن به صورت عینی نشان دهیم و مشخص کنیم اجرای کامل اقدامات تا چه اندازه میتواند به کاهش مخاطرات و تخریب در عرصههای منابع طبیعی منجر شود.
وی با اشاره به تجربه مناطق الگویی در حوزه آبخیزداری افزود: در آبخیزداری، وقتی مجموعه اقدامات بیولوژیک و بیومکانیک در یک منطقه الگویی به صورت کامل اجرا میشود، میتوان اثر آن را در شاخصهایی مانند کاهش فرسایش و رسوب مشاهده و اندازهگیری کرد. در حوزه حفاظت نیز ایجاد چنین نمونهای میتواند امکان ارزیابی و انتقال تجربه را برای مدیران، کارشناسان و حتی دانشجویان فراهم کند.
حفاظت مشارکتی؛ بدون شعار
مدیرکل حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی در جمعبندی این طرح خاطرنشان کرد: هدف ما در این پایلوت، شکلگیری یک حفاظت مشارکتی واقعی و بدون شعار است.
اکبریان با بیان اینکه حفاظت از عرصههای منابع طبیعی هم مسئولیتی حاکمیتی و هم نیازمند همراهی مردم است، تشریح کرد: بخشی از این مسئولیت بر عهده حاکمیت و بخشی بر عهده جوامع محلی است، مردمی که باید نسبت به عرصه محل زندگی و فعالیت خود احساس تعلق داشته باشند و بتوانند در چارچوب ضوابط، بهرهبرداری سالم و پایدار از آن داشته باشند.
وی تجربه بهرهبرداران محلی را نمونهای از این ظرفیت دانست و تصریح کرد: وقتی معیشت فردی به یک عرصه وابسته است و برای آن ارزش قائل است، حفاظت از آن را نیز در کنار دستگاههای مسئول جدیتر دنبال میکند. این همان ظرفیتی است که میتوان در چارچوب قانون، با شناسایی، آموزش، گروهبندی و تجهیز نیروهای داوطلب محلی به یک ظرفیت سازمانیافته برای مدیریت حریق و سایر مخاطرات تبدیل کرد.
اکبریان خاطرنشان کرد: میتوان این افراد را آموزش داد، تجهیزات لازم را در اختیارشان قرار داد، در مانورها مشارکت داد و در زمان بروز حادثه، از ظرفیت آنها در کنار نیروهای سازمانی و باتجربه استفاده کرد. هدف نهایی این است که مردم از مخاطرات عرصههای طبیعی به عنوان یک موضوع مشترک حفاظت کنند و مشارکت آنها به بخشی واقعی از نظام حفاظت تبدیل شود.

نظر شما :