مشخصات تعاونی‌های منابع‌طبیعی و آبخیزداری

تعاونی‌های مرتعداری

مراتع از منابع خدادادی جهان است که اهمیت آن علاوه بر حفاظت از منابع آب و خاک شامل تولید علوفه دامی، تولید فرآورده‌های متفرقه دارویی، صنعتی و خوراکی، افزایش آب‌های زیرزمینی، تلطیف هوا، حمایت از حیات وحش و بهبود محیط‌زیست می‌باشد.‌ در حال حاضر سطحی معادل 86 میلیون هکتار از مساحت کل منابع‌طبیعی ایران را مراتع تشکیل می‌دهند که تولید بالفعلی معادل 4/21 میلیون تن علوفه خشک دارد.‌ شرکت‌های تعاونی مرتعداری بعنوان راه حلی برای کاهش تخریب مراتع کشور و حل مشکلات اجتماعی مرتعداران از سال 1361 ایجاد شده‌اند.‌

اولین شرکت تعاونی مرتعداری در سال 1361 در استان همدان تشکیل گردید.


تعاونی‌های بهره‌برداری از محصولات فرعی جنگل و مرتع

جنگل‌ها و مراتع ایران عرصه تولید گیاهان دارویی و همچنین یکی از تأمین‌کننده‌های اصلی مواد دارویی و صنعتی جهت مصرف در داخل و همچنین امر صادرات می‌باشد.‌ بنابراین برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در این بخش از تولیدات علوفه علاوه بر اشتغال‌زائی، منبع ارز‌آوری مهمی برای کشور به شمال می‌رود.‌

شرکت‌های تعاونی بهره‌برداری از محصولات فرعی با هدف بهره‌برداری بهینه از محصولات فرعی و حفظ و احیاء منابع‌طبیعی و استقرار تولید در این عرصه‌ها طراحی شده است.‌

کمک به ارزیابی محصولات در داخل و خارج از کشور، جلب مشارکت بهره‌برداران، فراوری و بسته‌بندی محصولات و نهایتاً ایجاد ارزش افزوده از دیگر اهداف این تعاونی‌ها به شمار می‌رود.‌


تعاونی‌های مدیریت منابع جنگلی

اساس کار تعاونی‌های مدیریت منابع جنگلی، حفاظت از عرصه تولیدی (جنگل و مرتع) با نظارت مستقیم کارشناسان ادارات کل منابع‌طبیعی می‌باشد.‌ این تشکل‌ها توانسته‌اند با مراقبت از عرصه‌ها، قرق و رعایت تعادل دام و مرتع و جنگل با همکاری اعضاء توفیقات لازم را در امر تولید نهال، بذرکاری، توسعه درختکاری، غنی‌سازی، کشت تلفیقی و حفظ ذخائر ژنتیکی بدست آورند.‌


تعاونی‌های آبخیزداری

مدیریت و بهره‌برداری هماهنگ، یکپارچه و قانونمند از منابع‌طبیعی، کشاورزی، انسانی و اقتصادی یک آبخیز را آبخیزداری گویند.‌ مشروط بر آنکه سرمایه اصلی آبخیز که همانا منبع آب و خاک آن است کاملاً حفظ شود و دچار تأثیرات منفی نگردد.‌

شرکت‌های تعاونی آبخیزداری با هدف حفظ آب و خاک، تثبیت و پایش تولید و بهره‌وری کشاورزی و منابع‌طبیعی و به حداقل رساندن تخریب اکولوژیک و کاهش از هم گسیختگی منطقه‌ای و معرفی و گشودن دریچه‌های جدیدتر برای به کارگیری آبخیزنشینان تشکیل شده‌اند.‌


تعاونی‌های جنگل

شرکت‌های تعاونی احیاء و بهره‌برداری و توسعه جنگل با هدف کاهش تخریب جنگل و کمک به حل مشکلات اقتصادی اجتماعی جنگل‌نشینان تشکیل شدند.‌ اولین تعاونی جنگل در سال 1365 در امامزاده ابراهیم در استان گیلان با 1681 خانوار عضو و در سطح 26222 هکتار جنگل تأسیس شد.‌ 


تعاونی‌های زراعت چوب (صنوبرکاری)

توسعه‌یافتگی و تنوع تولید فرآورده‌های چوبی، موجب افزایش مصرف فرآورده‌های چوبی در ایران گردیده و افزایش جمعیت، تقاضا،کمبود چوب را نیز روزافزون نموده است.‌ از طرفی دیگر محدودیت‌های زیست‌محیطی و لزوم حفظ ذخائر جنگلی با برداشت از جنگل را صرفاً برای استفاده از مواد خام چوب محدود نموده و لاجرم نیازهای مصرفی کشور یا بایستی از طریق واردات و یا از طریق زراعت چوب تأمین گردد.‌

 در این راستا تعاونی‌های زراعت چوب (صنوبر کاری) با اهداف زیر تشکیل و یا در حال تشکیل می‌باشند:

- کاستن از فشار بی‌رویه وارده به عرصه‌های جنگلی برای تأمین چوب

- توسعه امر درخت‌کاری و ایجاد فضای سبز در کشور در حد استانداردهای جهانی

- تأمین نیازهای چوبی کشور با توجه به روند رو به تزاید مصارف آن

- ایجاد فرصت‌های شغلی

- ارتقاء سطح معیشت و در آمد زارعین علاوه بر درآمد فعلی آنها

- کمک به دستیابی به حفاظت و صیانت پایدار از جنگل‌های طبیعی کشور از طریق جبران نیازهای چوبی در کشور

- ایجاد انگیزه لازم جهت مشارکت‌های مردمی در امر تولید چوب


تعاونی‌های گیاهان دارویی:

گیاهان دارویی جزء ذخایر منابع طبیعی کشور هستند و بسیاری از کشورها کم یا زیاد از این منبع برخوردارند که نوع، تعداد و تنوع گونه های گیاهی براساس شرایط اقلیمی و موقعیت جغرافیایی در منطقه متفاوت است. متاسفانه سودآوری های کلان اقتصادی و تجارت غیرقانونی گیاهان داروئی، مشکلات و مسائل ناگواری را برای این منابع بوجود آورده و نسل گونه های گیاهی را با خطر انقراض مواجه ساخته است چرا که بخش عظیمی از این تجارت مربوط به گونه های گیاهان داروئی است که بعضاً با روش های نادرست از طبیعت جمع آوری و علاوه بر این که به انقراض نسل گونه ها می انجامد تنوع زیستی جهان را نیز با با خطر نابودی مواجه می سازد. استفاده مطلوب، منطقی و بهینه از این منابع که به لحاظ فناوری بسیار کم هزینه تر و ساده تر از صنایع داروئی شیمیایی است می تواند ضمن تامین بخشی از نیازهای عمده بهداشتی و درمانی جامعه از خروج ارز از کشور جلوگیری و مانع گسترش وابستگی به بیگانگان شود. بنابراین با اتخاذ سیاست ها و راهکارهای مناسب و مبتنی بر یک شناخت واقع گرایانه از وضعیت موجود این منابع و کاربرد روش های علمی و صحیح در تمام ابعاد اعم از کاشت، داشت و برداشت و بهره برداری بهینه از طبیعت و کشت مکانیزه می توان به درکی واقعی و اصولی درخصوص نقش و بازدهی گیاهان داروئی در جوامع رو به رشد همچون ایران رسید و علاوه بر حفظ و حراست از این سرمایه های ملی به شکوفائی و توسعه پایدار نیز دست یابیم (دفتر امور منابع جنگلی 0 1388)