آشنایی با انواع کربن و نقش آنها در تغییر اقلیم و مدیریت منابع طبیعی

کربن یکی از عناصر اصلی چرخههای زیستی و اقلیمی زمین است که در فرآیندهایی مانند فتوسنتز، تنفس، تجزیه مواد آلی، احتراق و تبادل گازها میان جو، خاک و آب نقش دارد. در مطالعات محیطزیست و تغییر اقلیم، اصطلاحاتی مانند کربن سبز، کربن آبی، کربن سیاه و کربن قهوهای برای توصیف ذخیره کربن در اکوسیستمها یا انواع ذرات کربنی موجود در جو به کار میروند. شناخت این مفاهیم در حفاظت از منابع طبیعی، مدیریت پایدار اکوسیستمها و کاهش آثار تغییر اقلیم اهمیت دارد.
کربن سبز(Green Carbon)
کربن سبز به کربنی اشاره دارد که در اکوسیستمهای خشکی، از طریق جذب دیاکسیدکربن جو در فرآیند فتوسنتز، وارد زیتوده گیاهی و خاک میشود. جنگلها، مراتع و سایر پوششهای گیاهی از مهمترین اجزای این ذخایر کربنی هستند. کربن در بخشهای مختلف اکوسیستم، شامل تنه و شاخه درختان، ریشهها، پوشش گیاهی زیرآشکوب، لاشبرگ و مواد آلی خاک ذخیره میشود. حفاظت از جنگلها، احیای پوشش گیاهی و مدیریت پایدار اراضی میتواند در حفظ و افزایش ذخایر کربن اکوسیستمهای خشکی نقش مؤثری داشته باشد (IPCC, 2006; Pan et al., 2011).
کربن آبی. (Blue Carbon)
کربن آبی به کربنی گفته میشود که در اکوسیستمهای ساحلی و دریایی، بهویژه جنگلهای مانگرو، علفزارهای دریایی و مردابهای جزرومدی و شور، جذب و ذخیره میشود. بخش قابلتوجهی از این کربن در رسوبات و خاکهای زیرین این اکوسیستمها انباشته میشود. این زیستبومها علاوه بر نقش مهم در ذخیره بلندمدت کربن، در حفاظت از سواحل، حفظ تنوع زیستی و پایداری جوامع ساحلی نیز اهمیت دارند. جنگلهای حرا در سواحل جنوبی ایران نمونهای از اکوسیستمهای مهم ذخیرهکننده کربن آبی به شمار میروند (Nellemann et al., 2009; IPCC, 2014).
کربن سیاه (Black Carbon)
کربن سیاه نوعی ذره کربنی بسیار ریز و جاذب نور است که عمدتاً در اثر احتراق ناقص سوختهای فسیلی و زیستتوده تولید میشود. آتشسوزی جنگلها، سوزاندن بقایای کشاورزی و برخی فرآیندهای احتراقی از منابع انتشار آن هستند. این ذرات با جذب تابش خورشیدی موجب گرمشدن جو میشوند. همچنین، رسوب کربن سیاه روی سطوح برفی و یخی، با کاهش بازتابندگی نور خورشید، میتواند به افزایش جذب انرژی و تسریع ذوب برف و یخ منجر شود. بنابراین، پیشگیری از آتشسوزیهای کنترلنشده و کاهش احتراق ناقص زیستتوده در مدیریت انتشار این آلاینده اهمیت دارد (Bond et al., 2013).
کربن قهوهای(Brown Carbon)
کربن قهوهای به مجموعهای از ترکیبات آلی جاذب نور گفته میشود که در ذرات معلق جو حضور دارند. این ترکیبات میتوانند در اثر احتراق زیستتوده، از جمله سوزاندن چوب و بقایای گیاهی، و همچنین از طریق برخی واکنشهای شیمیایی در جو تشکیل شوند. ویژگی مهم آنها جذب نور، بهویژه در محدوده فرابنفش و طول موجهای کوتاه مرئی است. میزان جذب نور و اثر اقلیمی کربن قهوهای به ترکیب شیمیایی، منشأ و فرآیندهای جوی مؤثر بر آن بستگی دارد. ازاینرو، بررسی این ترکیبات در مطالعات آلودگی هوا، انتشار ناشی از آتشسوزی و ارزیابی اثرات اقلیمی ذرات معلق اهمیت دارد (Laskin et al., 2015).
کربن ذخیرهشده در اکوسیستمهای خشکی و دریایی، از جمله کربن سبز و آبی، بیانگر ظرفیت طبیعت برای جذب و نگهداری کربن است؛ درحالیکه کربن سیاه و قهوهای به ذرات جوی مرتبط با احتراق و فرآیندهای شیمیایی جو اشاره دارند. از این منظر، حفاظت و احیای جنگلها، مراتع و تالابها، مدیریت پایدار خاک و پوشش گیاهی و پیشگیری از آتشسوزیهای طبیعی و انسانی، از اقدامات مهم در حفظ ذخایر کربن و کاهش آثار تغییر اقلیم به شمار میروند.
منابع:
1. Bond, T. C., Doherty, S. J., Fahey, D. W., Forster, P. M., Berntsen, T., DeAngelo, B. J., et al. (2013). Bounding the role of black carbon in the climate system: A scientific assessment. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 118(11), 5380–5552. https://doi.org/10.1002/jgrd.50171
2. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2006). 2006 IPCC guidelines for national greenhouse gas inventories: Volume 4—Agriculture, forestry and other land use. Institute for Global Environmental Strategies. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/vol4.html
3. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2014). 2013 supplement to the 2006 IPCC guidelines for national greenhouse gas inventories: Wetlands. IPCC. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/wetlands/
4. Laskin, A., Laskin, J., & Nizkorodov, S. A. (2015). Chemistry of atmospheric brown carbon. Chemical Reviews, 115(10), 4335–4382. https://doi.org/10.1021/cr5006167
5. Nellemann, C., Corcoran, E., Duarte, C. M., Valdés, L., De Young, C., Fonseca, L., & Grimsditch, G. (Eds.). (2009). Blue carbon: The role of healthy oceans in binding carbon. United Nations Environment Programme (UNEP).
6. Pan, Y., Birdsey, R. A., Fang, J., Houghton, R., Kauppi, P. E., Kurz, W. A., Phillips, O. L., Shvidenko, A., Lewis, S. L., Canadell, J. G., Ciais, P., Jackson, R. B., Pacala, S. W., McGuire, A. D., Piao, S., Rautiainen, A., Sitch, S., & Hayes, D. (2011). A large and persistent carbon sink in the world's forests. Science, 333(6045), 988–993. https://doi.org/10.1126/science.1201609

نظر شما :